(cem: spreek uit in de trand van ~jam)
Een cem is een eeuwenoud Alevitisch sociaal-religieus bijeenkomst. Toen de alevieten door de eeuwen heen vanuit centraal-Azie in kleine nomadenpopulaties westwaarts migreerden, werden eens in de zoveel tijd deze bijeenkomsten gehouden. Omdat men destijds geen tijd kende zoals we dat tegenwoordig hebben, werden de standen van de maan als uitgangspunt genomen voor het houden van een cem. Dit resulteerde in benamingen als de zogenoemde ay-cemi of ayin-cemi (ay: maan in het Turks) (daarnaast zijn er ook de zogenoemde kirklar-cemi van de Bektasi-Orden, dit even terzijde). Een cem had verschillende functies. Daarbij zijn sociale functies en religieuze functies te onderscheiden. Bij sociale functies ging het voornamelijk om het bijleggen van twisten (verbanning van bepaalde personen uit de gemeenschap was daarbij de hoogste straf, vandaar wordt ook wel gesproken van cemrechtspraak). Bij religieuze functies speelden shamane uitgangspunten, religieuze liederen en dansen (de sema) een rol.
Een cem werd veelal geleid door de oudste en wijste uit de groep, een zogenoemde dede (dede: dit betekent grootvader in het Turks). Nadat de alevitische populaties in Anatolie min of meer waren gevestigd, resulteerde dit in (geografisch afgebakende) gemeenschappen met hun daarbijbehorende dede's. In het Turks spreekt men in dit verband van het begrip ocak (ocak: Turks voor oord/haard/regio).
Tegenwoordig zijn door de moderniteit de cems sterk verwaterd. Een cem is dus een puur Turks Alevitisch gebruik en heeft van oorsprong dus niets met de Islam te maken. Wel zijn tegenwoordig echter vele islamitische elementen in cems binnengeslopen ten koste van oud-Turkse (religieuze) beginselen. Vandaar lijken het tegenwoordig meer op islamitisch-liturgische bijeenkomsten. Een ander verschil met het verleden is dat ze tegenwoordig uit nostalgie 'georganiseerd' worden en niet zozeer vanuit een commune-basis tot stand komen (zo worden ze tegenwoordig nog veelal twee keer per jaar door verenigingen georganiseerd). Een cem wordt door moslims vaak vergeleken met het alevitisch variant op een islamitisch gebedsdienst (moskeebezoek/bidden), maar heeft daarmee dus initieel helemaal niets te maken.

(~jamewie)
Een cemevi is een woning waar de zogenoemde cems plaatsvinden (ev: huis in het Turks). Initieel werden de cems meestal buiten en in mindere mate binnen gehouden. Indien het donker werd, werden er materialen als kaarsen en fakkels aangestoken om het vertrek te verlichten. Elektriciteit kende men destijds immers niet. Vaak kwamen er mensen uit aangelegen oorden naar een cem. Doordat die mensen vaak enorme afstanden moesten afleggen, gingen de cems altijd gepaard met een gezamenlijke maaltijd. Daarbij namen de mensen uit goede wil hun eigen voedsel mee, die dan tijdens de gezamenlijke maaltijd werd verdeeld. Tegenwoordig worden deze gebruiken nostalgisch in stand gehouden. Mensen nemen nog steeds maaltijden mee als teken van goede wil en men steekt nog steeds nostalgisch kaarsen op. Daarbij zitten de mensen net als destijds traditioneel op de grond.
Het fenomeen cemevi is eigenlijk iets bektasistisch (dus van de Bektasi-Orden). Alevitische dorpen kennen zelf geen cemevi (gezien het nomadenkarakter van de Turkmeen-Turken zijn alevitische dorpen betrekkelijk nieuw). Het fenomeen cemevi speelt met name in de steden. Tegenwoordig zijn cemevi dan ook multifunctionele gebouwen waar een breed scala aan alevitische culturele activiteiten worden gehouden. In Turkije zijn cemevi moeilijk van de grond te krijgen en gaan gepaard met streng overheidstoezicht (discriminatie jegens alevieten). In hun discriminatiepraktijken voorzien moslims zich graag van labelingmethodes waarbij alevieten als moslims worden neergezet om zo hun discriminatiepraktijken door te voeren. Bijv. zo worden vele alevitische dorpen met moskeeen voorzien. 'Alevieten zijn ook moslims en hebben ook moskeeën nodig', luidt dan veelal het onheus argument. Een ander islamitisch assimilatiepraktijk jegens de alevieten ligt in verplichte godsdienslessen dat in alle openbare scholen wordt gegeven. Daarbij krijgen alle leerlingen een voorgedefinieerd vorm van Turks-Kemalistisch Islam voorgeschreven. Bovengenoemde assimilatiepraktijken worden voornamelijk door de rechtse partijen in Turkije geïnitieerd, hetgeen mogelijk wordt gemaakt door een enorm rechts electoraat. Over het algemeen zijn de Turkse rechtse partijen (extreem) conservatief, (extreem) nationalistisch of (extreem) religieus van aard. Terwijl de linkse een meer centrum-nationalistisch, liberaal, nationaal-socialistisch of sociaal-democratisch karakter hebben.

(~dè-dè)
Een cem werd veelal geleid door de oudste en wijste uit de groep, een zogenoemde dede (dede: dit betekent grootvader in het Turks). Nadat de alevitische populaties in Anatolië min of meer waren gevestigd, resulteerde dit in (geografisch afgebakende) gemeenschappen met hun daarbijbehorende dede's. In het Turks spreekt men in dit verband van het begrip ocak (ocak: Turks voor oord/haard/regio).
Een dede is dus te bezien als een voorganger bij cems (het is dus geen leider, spiritueel meestel of religieus titel wat vaak onterecht door buitenstaanders wordt aangenomen). In het Alevitisme is alles zoveel mogelijk gebaseerd op rede. Een dede staat zijn voorgangers-positie met gemak af indien een ander te kennen geeft geschikt te zijn een cem te willen leiden (dat kan diens zoon zijn, maar ook een buitenstaander). Met instemming van de gemeenschap wordt dat verzoek dan gewilligd. Bovendien zijn vele dede's zich gaan toeleggen op begrafenisceremonies, waarbij veelal verzen uit de koran worden voorgedragen.

(ook wel geschreven als shema; ~sèmaa)
Een sema is het beste aan te duiden als een shamaan-mystieke dans. Ook de sema is typisch iets alevitisch en is terug te brengen op de eeuwenoude nomadentrekken van de alevieten waar ze nog dichter in contact stonden met de natuur. In een sema bewegen een aantal dansers zich rondom een cirkel, waarbij bepaalde bewegingen met de handen en voeten worden gemaakt. Het heeft een ascetische betekenis (het '(be)voelen' van al het geschapene en de Scheppenis) en een sacraal betekenis (het bedanken en eerbiedigen van de Scheppenis). De alevitische sema dient niet te worden verward met de sema van de Mevlana-Orde, alwaar men eerder rondom de eigen as danst en enkel bedoeld is voor mannen (mevlana-soefies). De alevitische sema daarentegen is voor zowel man als vrouw en kan gezamenlijk worden uitgevoerd. In de alevitische cultuur hebben mannen en vrouwen een gelijkwaardige positie. Vaak wordt de bijzondere rol van de vrouw zelfs benadrukt. In de cems worden de sema's nog opgevoerd. Tegenwoordig wordt de sema meer en meer als een culturele dans opgevoerd, maar het zijn dus eerder religieuze dansen (ze dienen dus niet te worden verward met folkloristische dansen als de halay, zeybek e.d.). Vergelijk de sema's tevens met de dansen van de Noord-Amerikaanse indianen waar het dansen in cirkels ook een belangrijke religieuze betekenis heeft.

(~saz)

Een saz is een Turks snaarinstrument. In het Nederlands staan ze bekend als luit(en). Luiten komen in veel landen voor, maar variëren overal wel in soort en maat. Vandaar is het belangrijk ze met de juiste naam aan te duiden. Een saz is dus een Turks luitachtig snaarinstrument. Een saz kan weer verschillende grootten hebben. De kleinere staat bekend onder de naam baglama en is een zeer geliefd Turks folksinstrument. Een saz produceert zeer gevarieerde tonen en vergt met diens dunne snaren veel oefening van beginners. Een saz is 'het' instrument dat de Turkse muziek vertegenwoordigd en zien we vooral gehanteerd worden door folkmusici. In Turkije heeft 8 van de 10 folkmusici een alevitische achtergrond. Turks folkmuziek is met diens veelzijdige muziekstijlen een van de meest gevarieerde muzieksoorten dat maar te bedenken is.

(~ashìèk)
Een folksmuzikant waarbij muziek een wezenlijk onderdeel van zijn/haar leven vormt, staat bekend als aşık (aşık: verliefd in het Turks). Folkmusici die een aşık-titel zijn gaan dragen, blinken niet alleen uit in muziek maar ook in hun gedichten en hun humaan wereldbeeld. Het bewegen van mensen tot het juiste middels muziek, het verzoenen van volkeren middels muziek, het uiten van protest middels muziek en hun ode aan Scheppenis middels muziek, zijn kenmerken van een aşık. De bekendste aşık van de vorige eeuw was wellicht aşık Veysel Satiroglu (1894-1973). Andere bekende aşıks waren bijv. aşık Ruhi Su (1912-1985) en aşık Mahzuni Serif (1939-2002). Dit waren folkmusici die een enorm impact hebben gehad op de Turkse folkmuziek. Zowel Ruhi Su als Mahzuni Serif zijn vanwege hun protestliederen en -gedichten tegen onrecht in de gevangenis beland, waar ze vreselijke martelingen hebben moeten doorstaan.

(~pierr)
De oorsprong van het woord 'pir' ligt waarschijnlijk in de Oud-Perzische traditie. Het kan vertaald worden als 'heilige, spiritueel meester, verlichte of wijsgeer'. Van daaruit is het overgenomen door andere volkeren en geincorporeerd in hun culturele gebruiken (zo is het ook door de arabieren en afghanen overgenomen en heeft, mede door de islamitische invloed, tevens de betekenis van een 'leider kundig m.b.t. religieuze aangelegenheden' gekregen).
Het is dus een religieus 'titel' die voor bepaalde personen, mits van toepassing, kan worden gezet. Merk op dat een 'pir' een veel diepere betekenis heeft dan titels als een 'hoca', 'dede', 'dominee', 'koning', 'shah' etc. Er wordt immers een min of meer 'mystiek verlicht' persoon mee aangeduid. Met betrekking tot religieuze aspecten heeft dat een zeer hoge waarde. Zo wordt een van de grondleggers van het Soefisme, Zia Inayat Khan, ook vaak aangeduid als een pir.